Waterontharder: wanneer nodig, hoe werkt hij en wat levert het op
Vraag de gratis checklist aanWaterontharder woning
Zit je met kalkaanslag op je kranen, in je boiler en op de glazen uit de vaatwasser? In grote delen van Nederland is het leidingwater hard, en dan is een waterontharder een manier om die kalk bij de bron aan te pakken. Zo'n toestel haalt calcium en magnesium uit het water met een ionenwisselaar, waardoor je zachter water krijgt dat minder afzet in leidingen en toestellen. In dit kennisartikel lees je hoe hard het water in Nederland is, hoe een waterontharder werkt, wat hij oplevert voor je warmwatertoestellen en wanneer hij wel of geen zin heeft.
Hoe hard is het water in Nederland?
Hardheid is een maat voor de hoeveelheid calcium en magnesium in het water. In Nederland wordt die meestal uitgedrukt in graden Duitse hardheid (°dH). Hoe hoger dat getal, hoe meer kalk er kan neerslaan.
| Hardheid (°dH) | Klasse | Kalkaanslag |
|---|---|---|
| < 8 | Zacht | Weinig, een ontharder is zelden nodig |
| 8 tot 12 | Matig hard | Zichtbaar op kranen en in toestellen |
| 12 tot 18 | Hard | Snel aanslag, ontharden loont |
| > 18 | Zeer hard | Sterke aanslag, ontharden aan te raden |
Veel Nederlandse leveringsgebieden zitten tussen de 8 en 14 °dH. Je eigen waarde staat op de website van je drinkwaterbedrijf; die verschilt per regio en soms per wijk.
Waarom kalk een probleem is voor warm water
Kalk slaat vooral neer als water opwarmt. Boven ongeveer 60 °C gaat dat snel, en dat is precies de temperatuur waarop een boiler of warmtepompboiler werkt. Het element en de vatwand krijgen dan een korst.
Die korst werkt als een isolatielaag. In de praktijk zien we dat een verwarmingselement in hard water na een jaar of vijf een dikke kalkkorst heeft, terwijl datzelfde element in zacht water schoon blijft. Een gangbaar cijfer is dat één millimeter kalk op het element het energieverbruik voor die opwarming met ongeveer 10 procent verhoogt. Zit er al kalk in je boiler, dan lees je op de pagina over boiler ontkalken hoe je die eruit haalt.
Hoe werkt een waterontharder?
Een klassieke waterontharder is een ionenwisselaar. Het water stroomt door een vat met harskorrels die aan de buitenkant natrium vasthouden. Terwijl het water erlangs stroomt, ruilen de korrels dat natrium in voor de calcium en magnesium uit het water. Wat er uitkomt, is zacht water.
Na verloop van tijd zijn de korrels vol met kalk en moeten ze worden schoongespoeld. Dat heet regeneratie: het toestel spoelt de korrels door met een sterke zoutoplossing (pekel) uit een apart zoutvat, waardoor de kalk loslaat en met het spoelwater naar het riool verdwijnt. Daarna kunnen de korrels weer aan de slag.
Zout- en waterverbruik bij regeneratie
Regenereren kost zout en spoelwater. Hoeveel hangt af van je waterhardheid en je verbruik. Voor een gezin ligt het zoutverbruik grofweg tussen de 1 en 2 zakken van 25 kilo per maand bij hard water. Per regeneratie spoelt het toestel enkele tientallen liters water weg. Een toestel dat op waterverbruik regenereert in plaats van op een vaste klok, springt daar zuiniger mee om.
Hoe zacht wil je het water instellen?
Een misverstand is dat je het water helemaal naar 0 °dH wilt ontharden. Dat is niet verstandig. Zeer zacht water is licht agressief voor koperen leidingen, en je proeft het verschil. In de praktijk stel je een restwaarde in van ongeveer 5 tot 8 °dH door een deel van het harde water bij het zachte te mengen. Zo bescherm je je toestellen zonder je leidingen te belasten, en houd je het natriumgehalte laag.
Alternatieven zonder zout
Er zijn ook zoutloze systemen. De bekendste is de katalytische ontharder (template assisted crystallization), die de kalk niet weghaalt maar omzet in kleine kristallen die minder makkelijk aan wanden hechten. Het water blijft dan chemisch even hard, maar de aanslag neemt af. Magnetische en elektrische kalkomvormers zie je ook, maar de resultaten daarvan zijn wisselend en lastig hard te maken. Voor het beschermen van een boiler is een zoutgebonden ontharder of een katalytisch systeem het meest voorspelbaar.
Wat het oplevert voor je toestellen
Zachter water betekent minder kalk op je element, in je vat en in je leidingen. Je boiler houdt zijn rendement langer vast, je hoeft minder vaak te ontkalken en de kans op een vastgekoekt element daalt. Ook je vaatwasser, wasmachine en kranen profiteren mee. In een gebied met water van 14 °dH of hoger verdient een ontharder zich daardoor terug in onderhoud en levensduur van je apparaten.
Zacht water en legionella
Let hier goed op: een waterontharder maakt het water zachter, maar hij maakt het niet veiliger tegen legionella. Zacht water doodt de bacterie niet. De bescherming daartegen blijft de temperatuur: het vat regelmatig naar 60 °C brengen. Hoe dat werkt, staat op de pagina over legionella in de boiler.
Welke warmwateroplossing past bij jouw woning?
Dat hangt af van je verbruik, ruimte en of je gasloos gaat. In een onafhankelijk energieadvies kiezen we samen de beste route voor je hele woning. Start met de keuzehulp.
Vraag je energieadvies aan · €250Veelgestelde vragen
Is onthard water gezond om te drinken?
Voor de meeste mensen is dat prima. Bij het ontharden komt er wat natrium in het water in ruil voor de kalk. Bij een normaal zoutarm dieet is dat verwaarloosbaar; wie streng zoutarm moet leven, houdt beter één onbehandelde kraan voor drinkwater achter.
Hoeveel onderhoud kost een waterontharder?
Weinig. Zout bijvullen als het vat leeg raakt en af en toe de instellingen controleren. Eens per jaar een reiniging van het harsbed houdt hem op peil.
Vervang een ontharder mijn boileronderhoud?
Nee, hij verlengt het. Je zult minder vaak hoeven ontkalken, maar de anode controleren en het vat af en toe nakijken blijft nodig.
De complete warmwater-checklist
In negen punten kies je de beste manier om zonder gas warm water te maken voor jouw woning en huishouden. Laat je e-mail achter, dan sturen we de checklist toe.