Zonneboiler in de winter: hoeveel warm water levert het echt
Vraag de gratis checklist aanZonneboiler winterrendement
Twijfel je of een zonneboiler in de donkere maanden nog iets doet, of dat hij dan stil staat te wachten op de lente? Dat is een terechte zorg, want juist in de winter wil je warm water en juist dan is er weinig zon. Een zonneboiler werkt het hele jaar door, maar zijn opbrengst schommelt sterk met de seizoenen. In de zomer levert hij ruim, in de winter beperkt, en dat verschil bepaalt hoeveel naverwarming je erbij nodig hebt.
In dit kennisartikel lees je hoe de opbrengst over het jaar is verdeeld, wat een zonneboiler in de winter wel degelijk doet, waarom die winteropbrengst zo laag is, welke naverwarming daarbij hoort en hoe het systeem de vorst doorstaat.
De opbrengst over het jaar verdeeld
Een zonneboiler haalt het grootste deel van zijn jaaropbrengst uit het zomerhalfjaar. Grofweg 70 tot 80 procent van de opgevangen warmte komt binnen tussen april en september, wanneer de dagen lang zijn en de zon hoog staat. De maanden juni en juli zijn goed voor de dikste opbrengst.
Het winterhalfjaar, oktober tot en met maart, levert samen de resterende 20 tot 30 procent. De diepste maanden, december en januari, dragen daarvan maar een paar procent bij aan de jaaropbrengst. In die maanden zijn er weinig zonuren, staat de zon laag en is de instraling zwak. Dat is de reden dat de jaardekking van een zonneboiler op zo'n 50 tot 60 procent blijft steken en niet hoger: de winter trekt het gemiddelde omlaag.
Wat een zonneboiler in de winter wel doet
Het beeld dat een zonneboiler in de winter niets doet, klopt niet. Ook op een heldere winterdag vangen de collectoren warmte op. Het punt is dat die warmte meestal niet genoeg is om het water helemaal op temperatuur te brengen. Wat de zonneboiler dan doet, is voorverwarmen.
Stel dat het leidingwater in januari op 8 graden binnenkomt. Een zonneboiler tilt dat op een matige winterdag naar bijvoorbeeld 20 of 25 graden. Je naverwarming hoeft het water dan nog maar van 20 naar 55 graden te brengen in plaats van van 8 naar 55 graden. Dat scheelt ruwweg een derde van de benodigde warmte, ook midden in de winter. De zonneboiler doet dus zijn werk, alleen niet in de vorm van kant-en-klaar heet water maar als voorverwarmer.
Waarom de winteropbrengst zo laag is
Er spelen drie dingen tegelijk. Ten eerste zijn er simpelweg minder uren daglicht: in december maar zo'n 8 uur tegen bijna 17 uur in juni. Ten tweede staat de zon laag, waardoor het licht onder een ongunstige hoek op de collector valt en er meer door de atmosfeer moet. Ten derde is de lucht vaker bewolkt.
Daar komt bij dat een collector in de kou meer warmte verliest aan de buitenlucht. Het verschil tussen de warme collector en de koude buitenlucht is groot, en warmte lekt nu eenmaal van warm naar koud. Vacuumbuiscollectoren doen het in dit opzicht iets beter dan vlakke platen, omdat het vacuum dat warmteverlies remt, maar ook zij ontkomen niet aan de korte, zwakke winterdagen.
De naverwarming die je erbij nodig hebt
Omdat de zonneboiler in de winter vooral voorverwarmt, heb je altijd een naverwarming nodig die de rest voor zijn rekening neemt. Dat kan een cv-ketel zijn, een warmtepompboiler of een elektrisch element in het zonneboilervat. Die naverwarming brengt het voorverwarmde water naar de veilige eindtemperatuur van rond de 55 tot 60 graden.
Welke naverwarming je kiest, bepaalt mee hoe zuinig je door de winter komt. Een warmtepompboiler die het voorverwarmde water van 25 naar 55 graden tilt, verbruikt fors minder dan een elektrisch element dat hetzelfde doet, omdat de warmtepomp met een COP van rond de 3 werkt. In de praktijk adviseer ik daarom een zonneboiler te combineren met een warmtepompboiler of de cv als naverwarming, en het elektrische element alleen als noodoplossing te zien. Hoe je het geheel op je verbruik afstemt, lees je op de dimensioneringspagina.
Vorstbeveiliging en werking in de kou
Een veelgestelde zorg is of de zonneboiler bevriest. Dat is goed ondervangen. In de collector en de leidingen naar het vat zit geen kraanwater maar een mengsel van water en glycol, een antivriesvloeistof die tot ver onder nul vloeibaar blijft. Die vloeistof geeft zijn warmte via een wisselaar af aan het tapwater in het vat en komt zelf nooit uit de kraan.
Daardoor kan het systeem ook bij strenge vorst gewoon warmte blijven oogsten zodra de zon schijnt. De regeling zorgt bovendien dat de pomp niet gaat draaien als de collector kouder is dan het vat, zodat je 's nachts geen warmte naar buiten pompt. In de praktijk zie ik zelden vorstschade aan een goed gevuld en goed ingeregeld systeem; problemen komen bijna altijd door een te laag glycolgehalte na jaren zonder controle.
Winteropbrengst per seizoen
| Periode | Aandeel jaaropbrengst | Rol van de zonneboiler |
|---|---|---|
| Juni tot augustus | 40 tot 50 procent | dekt vrijwel het hele warmwaterverbruik |
| April, mei, september | 25 tot 35 procent | dekt een groot deel, soms volledig |
| Oktober en maart | 10 tot 15 procent | voorverwarmt stevig, naverwarming vult aan |
| December en januari | enkele procenten | voorverwarmt beperkt, naverwarming doet het meeste |
De tabel maakt duidelijk waarom een zonneboiler een naverwarming nodig heeft en waarom de jaardekking op 50 tot 60 procent blijft. Wil je weten wat die dekking oplevert en na hoeveel jaar het systeem is terugverdiend, lees dan verder over de terugverdientijd van een zonneboiler.
Welke warmwateroplossing past bij jouw woning?
Dat hangt af van je verbruik, ruimte en of je gasloos gaat. In een onafhankelijk energieadvies kiezen we samen de beste route voor je hele woning. Start met de keuzehulp.
Vraag je energieadvies aan · €250Veelgestelde vragen
Levert een zonneboiler in december genoeg warm water?
Meestal niet in zijn eentje. In december draagt de zonneboiler maar een paar procent van de jaaropbrengst bij en verwarmt hij het koude leidingwater vooral voor, bijvoorbeeld van 8 naar 20 graden. De naverwarming brengt het daarna op temperatuur. Je houdt dus warm water, maar de zon levert er in die maand een klein deel van.
Kan een zonneboiler zonder naverwarming?
Nee, niet als enige bron. Omdat de winteropbrengst laag is en de zonneboiler dan vooral voorverwarmt, heb je altijd een naverwarming nodig, zoals een cv-ketel, een warmtepompboiler of een elektrisch element, die het water op de veilige eindtemperatuur brengt.
Wat doen heatpipes in de winter?
Een heatpipe-collector werkt met vacuümbuizen en verliest daardoor minder warmte aan de koude buitenlucht dan een vlakke plaat. In de winter levert hij dus relatief meer, en hij komt bij weinig instraling eerder op gang. Het blijft alleen relatief: ook een heatpipe haalt in december maar een fractie van de zomeropbrengst.
De complete warmwater-checklist
In negen punten kies je de beste manier om zonder gas warm water te maken voor jouw woning en huishouden. Laat je e-mail achter, dan sturen we de checklist toe.