Slimme thermostaat en zonering voor een gasloos systeem
Vraag de gratis checklist aanSlimme thermostaat gasloos
Heb je een gasloos systeem met lage-temperatuur verwarming en vraag je je af of je dat nog wel slim kunt sturen zonder in te leveren op comfort? Dat is een goede vraag, want de gewoontes van een cv-ketel werken hier vaak averechts. Bij lage-temperatuur verwarming stuur je namelijk niet met korte, hete stoten warmte, maar met een rustige, constante stroom. Een slimme thermostaat en een goede zonering helpen je daarbij: ze houden de temperatuur stabiel, verdelen de warmte over de ruimtes die je gebruikt en voorkomen dat het systeem harder werkt dan nodig. In dit kennisartikel lees je waarom nachtverlaging bij een gasloos systeem anders uitpakt, hoe een weersafhankelijke stooklijn werkt, hoe je met zonering per ruimte stuurt en welke thermostaatinstellingen comfort en zuinigheid combineren.
Waarom een gasloos systeem anders reageert
Een cv-ketel warmt je huis in korte tijd op met water van 70 graden en slaat dan af. Daar past een thermostaat bij die je 's nachts een paar graden laat zakken en 's ochtends snel opstookt. Een warmtepomp of vloerverwarming werkt precies andersom. Die levert water van 35 tot 45 graden en verwarmt je huis langzaam en gelijkmatig. Vloerverwarming heeft bovendien een grote massa beton die de warmte vasthoudt en traag reageert. Laat je zo'n systeem 's nachts sterk afkoelen, dan moet het 's ochtends zo hard werken om alles weer op te warmen dat het rendement daalt en het comfort achterblijft. De regel is dus: bij lage-temperatuur verwarming stuur je op een stabiele temperatuur, niet op pieken en dalen.
Waarom nachtverlaging vaak niet loont
Bij een gasketel bespaart een flinke nachtverlaging omdat de ketel snel en met hoog rendement weer opstookt. Bij een warmtepomp met vloerverwarming gaat dat voordeel grotendeels verloren. De warmtepomp moet het huis en de dekvloer 's ochtends weer opwarmen, en dat kost meer energie dan wat je 's nachts hebt bespaard. Zeker bij traag reagerende vloerverwarming werkt een verlaging van meer dan 1 tot 2 graden averechts. In de praktijk laat ik de temperatuur bij vloerverwarming vaak vrijwel constant staan, of ik houd de nachtverlaging beperkt tot ongeveer 1 graad. Bij lage-temperatuurradiatoren, die sneller reageren, is een kleine verlaging soms nog wel zinvol, maar ook daar geldt: hoe kleiner het systeem, hoe minder de pieken lonen.
De weersafhankelijke stooklijn
Het krachtigste stuurmiddel bij een warmtepomp is niet de kamerthermostaat maar de stooklijn. Dat is een instelling die de aanvoertemperatuur laat meebewegen met de buitentemperatuur. Vriest het buiten, dan gaat de aanvoer bijvoorbeeld naar 45 graden; is het zacht, dan zakt hij naar 30 graden. Zo levert het systeem altijd precies genoeg warmte en geen graad te veel, en elke graad lagere aanvoer scheelt rendement. Een goed ingestelde stooklijn is vaak belangrijker voor je verbruik dan welke thermostaat je ophangt. De kamerthermostaat corrigeert dan alleen nog de fijnafstelling. Het inregelen van die stooklijn is precies werk, en ik werk het verder uit op de sibling-pagina over vloerverwarming inregelen.
Zonering: warmte waar je hem gebruikt
Zonering betekent dat je je huis in zones verdeelt die je apart regelt, zodat je niet het hele huis op dezelfde temperatuur houdt. Slaapkamers mogen bijvoorbeeld op 16 graden, de woonkamer op 20 en de badkamer 's ochtends kort warmer. Bij vloerverwarming regel je dat via de verdeler met slimme kamerthermostaten per groep; bij radiatoren met slimme radiatorknoppen. Let wel op: bij een warmtepomp die op een stooklijn draait, kun je niet zomaar overal de kranen dichtdraaien, want het systeem heeft een minimale doorstroming nodig. Een goede vuistregel is dat je minstens een deel van je oppervlak altijd open laat, zodat de warmtepomp zijn warmte kwijt kan. Zonering is dus comfort sturen binnen de grenzen die het systeem stelt.
Slimme thermostaatinstellingen die comfort en zuinigheid combineren
Onderstaande tabel zet de aanpak van een cv-ketel naast die van een gasloos lage-temperatuur systeem, zodat je ziet welke gewoontes je moet omdraaien.
| Instelling | Bij cv-ketel | Bij gasloos (LT) |
|---|---|---|
| Nachtverlaging | 4-5 °C, loont | 0-1 °C, loont nauwelijks |
| Sturing | kamerthermostaat aan/uit | weersafhankelijke stooklijn |
| Opwarmen | snel, hoge aanvoer | traag, lage aanvoer 35-45 °C |
| Zonering | per kamer vrij | per zone, minimale doorstroming |
Hoe ik een gasloos systeem in de praktijk instel
In de praktijk begin ik altijd bij de stooklijn en pas daarna bij de thermostaat, en niet andersom. Eerst zorg ik dat de aanvoertemperatuur zo laag mogelijk staat waarbij het huis op de koudste dag nog warm wordt, vaak rond de 40 graden bij goed geisoleerde woningen. Dan laat ik de kamertemperatuur zo constant mogelijk lopen, met hooguit een kleine terugval 's nachts. Een veelgemaakte fout die ik zie, is dat mensen hun warmtepomp met het gedrag van een gasketel bedienen: elke avond flink terugzetten en 's ochtends vol opstoken. Dat kost meer stroom en voelt kouder aan. Rustig en stabiel stoken is bij een gasloos systeem zowel het zuinigst als het comfortabelst.
Van het gas af, maar hoe bij jóuw woning?
De verstandige route verschilt per woning: eerst de schil, dan de afgifte, dan de bron. In een onafhankelijk energieadvies zetten we jouw stappenplan op papier.
Vraag je energieadvies aan · €250Veelgestelde vragen
Kan ik mijn warmtepomp 's nachts lager zetten?
Een beetje wel, maar niet veel. Bij vloerverwarming loont een verlaging van meer dan 1 tot 2 graden meestal niet, omdat het opwarmen 's ochtends meer kost dan je 's nachts bespaart. Bij snel reagerende radiatoren mag de terugval iets groter zijn.
Werkt elke slimme thermostaat op een warmtepomp?
Niet zomaar. Een thermostaat moet geschikt zijn voor lage-temperatuur verwarming en idealiter met de stooklijn van de warmtepomp kunnen samenwerken. Een gewone aan-uitthermostaat die bij een cv-ketel hoort, benut de mogelijkheden van een warmtepomp vaak niet volledig.
Is een slimme thermostaat zuiniger?
Bij een cv-ketel vaak wel, doordat hij nauwkeuriger regelt en aanwezigheid meeneemt. Bij een warmtepomp of vloerverwarming is de winst kleiner, want daar wil je juist gelijkmatig doorstoken. Wat daar wél scheelt is een goed ingestelde stooklijn en zonering, en dat kan een slimme thermostaat ondersteunen.
De complete van-het-gas-af-checklist
In tien punten zet je de juiste stappen om je woning van het gas af te halen, in de volgorde die het meeste oplevert. Laat je e-mail achter, dan sturen we de checklist toe.