Aardwarmtepomp: werking, de bron aanleggen en geschiktheid
Vraag de gratis checklist aanAardwarmtepomp
Wil je een woning duurzaam verwarmen met een zo hoog mogelijk rendement? Dan kom je al snel uit bij een aardwarmtepomp. Dit systeem haalt warmte uit de bodem, waar de temperatuur het hele jaar vrijwel constant blijft. Daardoor verwarmt een aardwarmtepomp zeer efficient, ook tijdens koude winterdagen. In dit kennisartikel lees je hoe het systeem werkt, hoe de bodembron wordt aangelegd en wanneer een aardwarmtepomp een slimme investering is.
Hoe een aardwarmtepomp werkt
Een aardwarmtepomp, ook wel bodemwarmtepomp genoemd, gebruikt de constante temperatuur van de grond als bron. Diep in de bodem is het het hele jaar rond de 10 tot 12 graden, zomer en winter. Door een gesloten lus in de grond stroomt een vloeistof die warmte uit de bodem opneemt. De warmtepomp tilt die warmte met een compressor naar een bruikbare temperatuur en geeft haar af aan je vloerverwarming of radiatoren, het best rond de 35 tot 45 graden.
Het grote verschil met een luchtwarmtepomp zit in die brontemperatuur. Waar de buitenlucht in de winter koud is, precies wanneer je de meeste warmte nodig hebt, blijft de bodem stabiel. Daardoor draait een aardwarmtepomp gelijkmatiger en met een hoog rendement, juist op de koude dagen. Er is bovendien geen buitenunit, dus aan de gevel is er geen geluid.
Soorten bodembron
De warmte komt uit een gesloten lus in de grond. Die lus kun je op twee manieren aanleggen.
Verticale bodemlus met boring
Bij een verticale lus wordt een of meer boringen de grond in gebracht, vaak 80 tot 150 meter diep. In die boring komt een lus waardoor de vloeistof stroomt. Dit is de meest gekozen vorm, omdat hij weinig oppervlak vraagt: je hebt geen grote tuin nodig, alleen ruimte voor de boorstelling. De boring maakt de aanleg wel bewerkelijker en duurder dan bij een luchtwarmtepomp.
Horizontale lus
Bij een horizontale lus liggen de leidingen ondiep verspreid over een groot oppervlak, bijvoorbeeld onder de tuin. Er is geen diepe boring nodig, maar wel veel tuinoppervlak, want de lus moet ruim liggen om genoeg warmte op te nemen. Voor de meeste bestaande woningen met een normale tuin is er te weinig ruimte, waardoor de verticale variant vaker uitkomst biedt.
Rendement en koelen
Doordat de brontemperatuur stabiel is, ligt het seizoensrendement, de SCOP, van een aardwarmtepomp doorgaans rond de 4,5 tot 5,5, tegen zo'n 3,5 tot 4,5 voor een luchtwarmtepomp. Dat rendement zakt in de winter minder ver weg, precies wanneer de warmtevraag het hoogst is. Over een heel jaar levert dat een gelijkmatige, zuinige verwarming op.
Even concreet, zoals ik het bij een klant doorreken. Een woning met een warmtevraag van 10.800 kilowattuur haalt bij een SCOP van 5 zijn warmte uit ongeveer 2.160 kilowattuur stroom. Een luchtwarmtepomp met een SCOP van 3,5 heeft daar rond de 3.000 kilowattuur voor nodig. Dat verschil van bijna 850 kilowattuur per jaar loopt op over vijftien tot twintig jaar, en dat is precies waar de duurdere bron zich terugverdient.
| Kenmerk | Aardwarmtepomp | Luchtwarmtepomp |
|---|---|---|
| Bron | bodem, rond 10 tot 12 graden constant | buitenlucht, wisselend |
| SCOP | ongeveer 4,5 tot 5,5 | ongeveer 3,5 tot 4,5 |
| Buitenunit | geen | ja, met ventilatorgeluid |
| Aanleg | boring of horizontale lus | plaatsen buitenunit |
| Koelen | passief via de bodem, weinig stroom | actief, kost meer stroom |
Een tweede groot voordeel is koelen. In de zomer kun je de koele bodem gebruiken om je huis te koelen, vaak passief, met alleen een pomp die de koelte rondstuurt. Dat vraagt weinig stroom en geeft in de zomer een aangenaam koeler huis. De warmte die je in de zomer aan de bodem afgeeft, helpt de bron zich te herstellen.
Voordelen en nadelen van een aardwarmtepomp
Aardwarmte is de warmte die het hele jaar in de bodem zit opgeslagen. Die warmte is gratis; wat je betaalt is het toegankelijk maken ervan. Hier op een rij wat aardwarmte je oplevert en wat het van je vraagt.
Wat het oplevert:
De bron is stabiel. Op 80 tot 150 meter diepte is de aarde het hele jaar 10 tot 12 graden, dus de pomp draait in januari net zo goed als in oktober. Een luchtwarmtepomp zakt juist weg op het moment dat je hem het hardst nodig hebt.
Het rendement ligt hoger. Een SCOP van 4,5 tot 5,5 tegenover 3,5 tot 4,5 voor een luchtvariant. Bij een warmtevraag van 10.800 kilowattuur scheelt dat rond de 850 kilowattuur stroom per jaar.
Er is geen buitenunit. Geen ventilator aan de gevel, dus geen geluid richting de buren en geen discussie over de erfgrens.
Je kunt er passief mee koelen. In de zomer stuur je de koelte uit de aarde rond met alleen een pomp. Dat kost weinig stroom en laadt de bron tegelijk weer op voor de winter.
De bron gaat lang mee. De lus in de grond haalt vaak 50 jaar of langer, terwijl de warmtepomp binnen na een jaar of twintig aan vervanging toe is.
Wat het van je vraagt:
De aanleg is ingrijpender. Er moet een boorstelling bij het huis kunnen komen, en dat lukt niet op elke kavel.
De ondergrond moet zich lenen voor een boring. Dat is niet overal zo, en je weet het pas na een beoordeling vooraf.
Er is een melding of vergunning nodig, met eisen aan wie de boring uitvoert.
De aanschaf ligt duidelijk hoger dan bij een luchtwarmtepomp, en dat verschil zit vrijwel helemaal in de bron.
De terugverdientijd is daardoor langer. Bij een lage warmtevraag haal je het verschil er in de praktijk niet uit; bij een hoge warmtevraag juist wel. Dat is precies de rekensom die we vooraf maken.
Werkt hij in mijn huis
Net als bij andere warmtepompen bepalen je isolatie, je afgiftesysteem en het vermogen of het goed uitpakt. De aardwarmtepomp werkt op lage temperatuur, zo'n 35 tot 45 graden, dus je huis moet de warmte vasthouden en het liefst met vloerverwarming of ruime radiatoren afgeven. In een slecht geisoleerd huis moet de pomp op een hogere temperatuur stoken en zakt het rendement, ook al is de bron stabiel. Isoleer daarom eerst de schil.
Daarnaast heb je ruimte nodig voor de bron. Voor een verticale lus moet er een boorstelling bij het huis kunnen komen, en de ondergrond moet geschikt zijn. In de praktijk beoordelen we vooraf of de kavel en de ondergrond zich lenen voor een boring, en welke lengte nodig is. Het benodigde vermogen en de lengte van de lus bepaal je met een warmteverliesberekening, niet met een vuistregel.
Aanleg en vergunning
Een boring voor een bodemlus valt onder de regels voor bodemenergie. Afhankelijk van de gemeente en de locatie is er een melding of een vergunning nodig, en gelden er eisen aan wie de boring uitvoert. Een erkend boorbedrijf werkt volgens de geldende normen, zodat de bodem en het grondwater beschermd blijven. Wanneer wij een bodemsysteem voorbereiden, regelen we de melding of vergunning vooraf, want dat voorkomt vertraging en problemen achteraf.
De aanleg van de bron is de reden dat een aardwarmtepomp in aanschaf meer vraagt dan een luchtvariant. Daar staat het hogere rendement en het koelen tegenover, waardoor hij over de jaren sterk kan uitpakken, vooral bij een hogere warmtevraag.
Onderhoud en levensduur
De bodemlus zelf zit veilig in de grond en gaat zeer lang mee, vaak 50 jaar of langer. De warmtepomp binnen heeft beperkt onderhoud: het systeem gevuld en op druk houden, de vloeistof in de bron controleren en periodiek een nazicht. Omdat er geen buitenunit in weer en wind staat en de bron stabiel is, draait het systeem rustig, wat de levensduur ten goede komt.
Veelgemaakte fouten uit de praktijk
Wat wij regelmatig tegenkomen:
Een aardwarmtepomp gekozen zonder de bron goed door te rekenen, waardoor de lus te kort is en het rendement in de winter tegenvalt.
Geen isolatieslag vooraf, waardoor de pomp op een hogere temperatuur moet stoken en het voordeel van de stabiele bron deels wegvalt.
De melding of vergunning voor de boring te laat geregeld, met vertraging tot gevolg.
Het koelen in de zomer niet benut, terwijl dat een van de sterkste eigenschappen van dit type is.
Deze punten liggen aan de voorbereiding en de aanleg, niet aan de techniek van de warmtepomp zelf.
Past een warmtepomp bij jóuw woning?
Of een warmtepomp geschikt is en welk vermogen je nodig hebt, blijkt uit een warmteverliesberekening van je woning. Dat doen we in een onafhankelijk energieadvies, met een concreet plan als resultaat.
Vraag je energieadvies aan · €250Veelgestelde vragen
Wat is het verschil met een luchtwarmtepomp?
Een aardwarmtepomp gebruikt de stabiele bodem van 10 tot 12 graden als bron en heeft geen buitenunit. Daardoor ligt de SCOP met 4,5 tot 5,5 hoger en gelijkmatiger dan de 3,5 tot 4,5 van een luchtwarmtepomp, tegenover een hogere aanleg door de boring.
Wat zijn de nadelen van een aardwarmtepomp?
De aanleg is ingrijpender dan bij een luchtvariant: er moet een boorstelling bij het huis kunnen komen, de ondergrond moet zich lenen voor een boring en er is een melding of vergunning nodig. Daardoor ligt de aanschaf duidelijk hoger en is de terugverdientijd langer, zeker bij een lage warmtevraag.
Hoe diep mag je boren voor aardwarmte?
Voor een woning gaat het meestal om 80 tot 150 meter. Hoe diep je precies mag, hangt af van de gemeente en van de bodem ter plaatse: in beschermde grondwatergebieden gelden strengere regels of geldt een verbod. Een erkend boorbedrijf zoekt dat vooraf uit en regelt de melding of vergunning.
De complete warmtepomp-checklist
In elf punten zie je of jouw woning klaar is voor een warmtepomp: isolatie, afgifte, plek voor de unit, subsidie en meer. Laat je e-mail achter, dan sturen we de checklist toe.