Warmtepomp 's nachts lager zetten: loont nachtverlaging wel?
Vraag de gratis checklist aanWarmtepomp nachtverlaging
Zet je uit gewoonte 's nachts de thermostaat een paar graden lager, zoals je dat met de cv-ketel deed, en vraag je je af of dat bij een warmtepomp ook slim is? Meestal niet. Een warmtepomp werkt anders dan een gasketel: hij is het zuinigst als hij rustig en constant op een lage temperatuur draait. Zet je 's nachts flink terug, dan moet hij in de ochtend hard opwarmen bij een lager rendement, en die extra stroom eet de nachtbesparing vaak helemaal op. Er zijn uitzonderingen, maar de vuistregel is: laat een warmtepomp met vloerverwarming met rust.
In dit kennisartikel lees je waarom nachtverlaging bij een warmtepomp meestal averechts werkt, wat het rekensommetje in de ochtend doet, en in welke gevallen verlagen toch verstandig is.
Wat nachtverlaging is en waar het vandaan komt
Nachtverlaging betekent dat je 's nachts de gewenste temperatuur een paar graden terugzet, bijvoorbeeld van 20 naar 17 graden, en 's ochtends weer opwarmt. Bij een cv-ketel is dat verstandig: een gasketel maakt heet water van 70 tot 80 graden en warmt met radiatoren een kamer in een half uur weer op. De ketel draait bij hoge en lage vraag ongeveer even efficient, dus elk uur dat je minder stookt, bespaart gas.
Die logica komt uit het gastijdperk. Bij een warmtepomp klopt de aanname niet meer, en daar gaat het mis als mensen hun oude gewoonte meenemen.
Waarom het bij een warmtepomp meestal averechts werkt
Twee eigenschappen van een warmtepomp maken nachtverlaging ongunstig. Ten eerste hangt het rendement af van de aanvoertemperatuur: hoe hoger de temperatuur die de warmtepomp moet maken, hoe lager de COP. Om 's ochtends snel op te warmen moet de aanvoertemperatuur omhoog, en juist dan zakt de efficientie.
Ten tweede reageert een laag-temperatuur-afgiftesysteem traag. Een betonnen vloer met vloerverwarming heeft veel thermische massa: die koelt 's nachts maar langzaam af en warmt 's ochtends ook langzaam weer op. In de praktijk zie ik dat zo'n vloer na een terugzetting van 3 graden er 3 tot 5 uur over doet om weer op temperatuur te komen. Tegen de tijd dat het huis weer warm is, is de ochtend half voorbij, en heeft de warmtepomp die hele tijd op een hogere, minder zuinige stand gedraaid.
Het rekensommetje van opwarmen in de ochtend
De kern zit in het verschil in COP. Stel: 's nachts constant stoken kost de warmtepomp bij een COP van 4,5 een zekere hoeveelheid stroom om de kleine warmteverliezen bij te houden. Zet je terug en warm je 's ochtends op, dan moet dezelfde bespaarde warmte er in korte tijd weer in, maar nu bij een aanvoertemperatuur die 5 tot 8 graden hoger ligt en een COP die naar 3 of lager zakt.
De warmte die je 's nachts "bespaart" moet je 's ochtends dus terugstoppen tegen een slechter rendement. Bij een goed geisoleerd huis met vloerverwarming valt de netto besparing daardoor rond nul uit, en soms zelfs licht negatief. Komt er ook nog een elektrisch bijverwarmingselement bij kijken om de opwarmslag te versnellen, dan verbruik je juist extra: dat element heeft een COP van 1 en is de duurste manier om warmte te maken. Dan verlies je op de nachtverlaging in plaats van dat je bespaart.
Wanneer nachtverlaging wel loont
Er zijn situaties waarin verlagen wel verstandig is. Die hebben allemaal te maken met een sneller afgiftesysteem, een minder goed geisoleerd huis of een lange periode van afwezigheid:
- Radiatoren met een hoge-temperatuur-warmtepomp: die reageren sneller dan vloerverwarming, waardoor de opwarmslag korter is en de besparing wel overblijft. In een matig geisoleerd huis met radiatoren zie je dan 3 tot 6 procent besparing. - Lange afwezigheid: ga je een weekend weg, dan loont het wel degelijk om de temperatuur flink terug te zetten. De besparing over twee dagen weegt ruim op tegen die ene opwarmslag. - Ruimtes die je 's nachts echt niet gebruikt en die je apart kunt regelen.
De rode draad: hoe sneller je afgiftesysteem reageert en hoe langer de verlaging duurt, hoe eerder het loont.
Beter dan verlagen: constant en laag stoken
Voor de meeste warmtepompen met vloerverwarming is de zuinigste aanpak niet aan- en uitzetten, maar constant op een lage aanvoertemperatuur draaien. Je stelt de weersafhankelijke regeling zo in dat de warmtepomp precies zoveel warmte levert als het huis verliest, en houdt de temperatuur stabiel rond 19 tot 20 graden. Dan draait de compressor rustig en modulerend op zijn zuinigste punt, in plaats van in korte, hete pieken.
Wil je toch iets terugregelen, houd het dan klein: hooguit 1 graad 's nachts. De echte winst zit niet in het aan- en uitzetten, maar in een goed ingestelde stooklijn die de aanvoertemperatuur zo laag mogelijk houdt. Hoe je die stooklijn stap voor stap optimaliseert, staat in het aparte artikel daarover.
Nachtverlaging per situatie
| Situatie | Nachtverlaging | Verwacht effect |
|---|---|---|
| Vloerverwarming + laag-temperatuur-warmtepomp | afraden, hooguit 1 graad | geen of licht negatief |
| Radiatoren + hoge-temperatuur-warmtepomp | 2 tot 3 graden kan | ongeveer 3 tot 6 procent besparing |
| Lang weg (weekend) | wel duidelijk verlagen | duidelijke besparing |
| Opwarmen met elektrisch element | vermijden | extra verbruik, COP van 1 |
Past een warmtepomp bij jóuw woning?
Of een warmtepomp geschikt is en welk vermogen je nodig hebt, blijkt uit een warmteverliesberekening van je woning. Dat doen we in een onafhankelijk energieadvies, met een concreet plan als resultaat.
Vraag je energieadvies aan · €250Veelgestelde vragen
Verbruikt een warmtepomp die constant draait niet juist meer?
Nee, dat is de denkfout uit het gastijdperk. Een warmtepomp die rustig en modulerend op lage temperatuur draait, is zuiniger dan een die telkens hard moet opwarmen. Constant en laag is meestal het efficientst.
Waarom mag mijn cv-ketel dan wel nachtverlaging?
Omdat een gasketel op hoge temperatuur werkt en met radiatoren snel opwarmt, terwijl het rendement niet inzakt bij een hogere vraag. Bij een warmtepomp zakt de COP juist als hij snel en heet moet opwarmen.
Kan ik nachtverlaging combineren met een dynamisch stroomtarief?
Dat is een ander verhaal: dan verschuif je verbruik naar goedkope uren in plaats van de temperatuur te verlagen voor comfort. Voor die aanpak stuur je liever een buffervat of de warmtepomp gericht aan dan dat je het huis laat afkoelen.
De complete warmtepomp-checklist
In elf punten zie je of jouw woning klaar is voor een warmtepomp: isolatie, afgifte, plek voor de unit, subsidie en meer. Laat je e-mail achter, dan sturen we de checklist toe.