Ventilatiewarmtepomp: werking, en wat hij wel en niet kan
Vraag de gratis checklist aanVentilatiewarmtepomp
Zoek je een compacte warmtepomp voor een goed geisoleerde woning? Dan kom je de ventilatiewarmtepomp tegen. Dit toestel gebruikt de lucht die je huis toch al afvoert als warmtebron, wat slim is, maar het vermogen is beperkt. In dit kennisartikel lees je hoe hij werkt, wat hij wel en niet kan en voor welke woning hij geschikt is.
Wat een ventilatiewarmtepomp is en hoe hij werkt
Een ventilatiewarmtepomp haalt warmte uit de lucht die je huis via de mechanische ventilatie afvoert. Die afvoerlucht is met rond de 21 graden behaaglijk warm, ook in de winter, want het is de lucht die al in huis is opgewarmd. In plaats van die warmte naar buiten te blazen, gebruikt de warmtepomp haar als bron.
Uit die afvoerlucht tilt een compressor de warmte naar een bruikbare temperatuur. Meestal gaat die warmte naar het tapwater, en bij sommige toestellen ook naar een beetje ruimteverwarming. Omdat de bron binnen zit, heeft dit type geen buitenunit nodig. Dat scheelt geluid aan de gevel en gedoe met de plaatsing.
Wat hij wel en niet kan
Hier is eerlijkheid belangrijk, want daar gaat het bij dit type vaak mis. De hoeveelheid warmte die je uit ventilatielucht kunt halen is beperkt. Je haalt tenslotte alleen warmte uit de lucht die je toch al afvoert, en dat is een bescheiden stroom. Uit een ventilatiedebiet van 150 tot 300 kubieke meter per uur, met afvoerlucht van rond 21 graden, valt in de praktijk maar zo'n 1 tot 2 kilowatt aan warmte te halen.
Daardoor is een ventilatiewarmtepomp in de meeste woningen sterk in het maken van warm water, maar niet krachtig genoeg om het hele huis te verwarmen. Wanneer wij de warmtevraag van een woning doorrekenen, blijkt de ventilatiewarmtepomp meestal te licht om als enige verwarming te dienen, tenzij het huis heel goed geisoleerd en compact is. Wie hem koopt in de verwachting dat hij de cv-ketel volledig vervangt, komt bedrogen uit.
Zie hem daarom als een toestel voor tapwater en eventueel wat bijverwarming, niet als hoofdverwarming voor een gemiddelde woning.
Voor welke woningen hij geschikt is
De ventilatiewarmtepomp komt tot zijn recht in goed geisoleerde, compacte woningen met een lage warmtevraag, bijvoorbeeld een appartement of een nieuwbouwwoning. Daar is de warmtevraag zo klein dat de beperkte bron toch een groot deel van het werk kan doen, en waar hij dat niet redt, springt een aanvulling bij.
In een ouder, groter of matig geisoleerd huis is de warmtevraag te hoog voor dit type. Daar is een lucht-water warmtepomp of een andere volwaardige oplossing verstandiger. Isolatie blijft ook hier de eerste stap: hoe lager de warmtevraag, hoe meer een compact toestel kan betekenen.
Ventilatiewarmtepomp en balansventilatie
Een ventilatiewarmtepomp werkt samen met je ventilatiesysteem, want de afvoerlucht is zijn bron. In een woning met balansventilatie met warmteterugwinning zit al een warmtewisselaar die met een rendement rond 90 procent warmte uit de afvoerlucht haalt om de verse lucht voor te verwarmen. Een ventilatiewarmtepomp gaat een stap verder en gebruikt de resterende warmte voor het tapwater.
Sommige toestellen combineren ventilatie en warmtepomp in een kast. Het is verstandig om vooraf te bekijken hoe het ventilatiesysteem en de warmtepomp op elkaar zijn afgestemd, want ze delen dezelfde luchtstroom.
Verbruik en rendement
Een ventilatiewarmtepomp is zuiniger dan een gewone elektrische boiler, omdat hij warmte verplaatst in plaats van maakt. Uit een kilowattuur stroom haalt hij ongeveer 2,5 tot 3 kilowattuur warmte, een COP rond de 2,5 tot 3. Het rendement is doorgaans wat lager dan dat van een lucht-water warmtepomp voor ruimteverwarming, maar voor tapwater is het een prima besparing ten opzichte van direct elektrisch verwarmen, dat op 100 procent blijft steken.
| Toestel | Warmtebron | Rendement | Geschikt voor |
|---|---|---|---|
| Elektrische boiler | geen, direct verwarmen | ongeveer 100% | klein of onregelmatig gebruik |
| Warmtepompboiler | omgevingslucht | COP rond 3 | tapwater in de meeste woningen |
| Ventilatiewarmtepomp | afvoerlucht van de ventilatie | COP rond 2,5 tot 3 | tapwater in een compacte, goed geisoleerde woning |
Het werkelijke verbruik hangt af van hoeveel warm water je gebruikt en van de brontemperatuur van de afvoerlucht. In de praktijk zie ik dat een gecombineerd toestel met een vat van 150 tot 200 liter prima het tapwater van een klein gezin dekt, maar zodra de ruimtevraag boven de 1 tot 2 kilowatt uitkomt, loopt hij tekort. Een goed geisoleerd huis met een constante binnentemperatuur levert een stabielere bron en dus een gelijkmatiger rendement.
Onderhoud en geluid
Omdat er geen buitenunit is, is er aan de gevel geen geluid. Het toestel zelf staat binnen en maakt met de ventilator en de compressor een licht geluid van zo'n 30 tot 45 decibel; in een technische ruimte of berging merk je daar in de woonruimte weinig van. Het onderhoud lijkt op dat van andere warmtepompen en van je ventilatie: filters elke 3 tot 6 maanden schoonhouden, het systeem controleren en de luchtkanalen periodiek nakijken. Vuile filters verlagen de luchtstroom en daarmee zowel het rendement als de ventilatie zelf.
Veelgemaakte fouten uit de praktijk
Wat wij regelmatig tegenkomen:
Een ventilatiewarmtepomp gekocht als volledige vervanging van de cv-ketel, in een woning met een te hoge warmtevraag.
Het ventilatiesysteem en de warmtepomp niet goed op elkaar afgestemd, waardoor de luchtstroom of de warmtevraag niet klopt.
Filters die niet worden onderhouden, waardoor zowel de ventilatie als het rendement terugloopt.
Geen isolatieslag vooraf, waardoor de warmtevraag te groot blijft voor wat dit compacte toestel aankan.
Deze punten komen voort uit verkeerde verwachtingen of afstemming, niet uit een gebrek in de techniek.
Past een warmtepomp bij jóuw woning?
Of een warmtepomp geschikt is en welk vermogen je nodig hebt, blijkt uit een warmteverliesberekening van je woning. Dat doen we in een onafhankelijk energieadvies, met een concreet plan als resultaat.
Vraag je energieadvies aan · €250Veelgestelde vragen
Heeft een ventilatiewarmtepomp een buitenunit nodig?
Nee. De bron is de afvoerlucht binnen in huis, dus er hangt geen buitenunit aan de gevel en er is aan de buitenkant geen geluid.
Wat is het verschil met een warmtepompboiler?
Beide maken warm water met een warmtepomp en halen een COP rond 3. Een warmtepompboiler gebruikt meestal omgevingslucht als bron, terwijl een ventilatiewarmtepomp de afvoerlucht van je ventilatie benut en daardoor met het ventilatiesysteem samenwerkt.
Wat zijn de nadelen van een ventilatiewarmtepomp?
Hij is gebonden aan het luchtdebiet van je ventilatie, en dat begrenst het vermogen: voor de hele woning verwarmen is het te weinig. Je ventilatiesysteem en je warm water zitten daarna aan elkaar vast, dus een storing raakt allebei. En het toestel staat binnen, dus het geluid zit in huis in plaats van aan de gevel.
De complete warmtepomp-checklist
In elf punten zie je of jouw woning klaar is voor een warmtepomp: isolatie, afgifte, plek voor de unit, subsidie en meer. Laat je e-mail achter, dan sturen we de checklist toe.