Lucht-water warmtepomp: werking, monoblock of split en geschiktheid
Vraag de gratis checklist aanLucht water warmtepomp
Wil je van het gas af met een toestel dat je huis verwarmt en je warme water maakt? Voor de meeste woningen is de lucht-water warmtepomp dan de logische keuze. Hij haalt warmte uit de buitenlucht en werkt het zuinigst in een goed geisoleerd huis met lage aanvoertemperaturen. In dit kennisartikel lees je hoe hij werkt, hoe je kiest tussen monoblock en split en of hij in jouw huis past.
Hoe een lucht-water warmtepomp werkt
Een lucht-water warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht en brengt die via een warmtewisselaar over op het water van je verwarming. Dat water gaat naar je vloerverwarming of je radiatoren. Ook als het buiten koud is, zit er warmte in de lucht die de pomp kan gebruiken.
De winst zit in het verplaatsen van warmte in plaats van het maken ervan. Uit een kilowattuur stroom komt zo ongeveer drie tot vier kilowattuur warmte. Dat getal heet de COP op een bepaald moment en de SCOP over een heel stookseizoen, in de praktijk zo'n 3,5 tot 4,5. Een cv-ketel komt niet in de buurt van dat rendement, en dat is de reden dat deze techniek ondanks het stroomverbruik zuiniger uitpakt.
Belangrijk om te begrijpen: de pomp werkt het liefst op lage temperatuur. Waar een cv-ketel water van rond de 70 graden rondpompt, doet een warmtepomp zijn werk het best rond de 35 tot 45 graden. Hoe lager de aanvoertemperatuur die je huis nodig heeft, hoe hoger het rendement. Die ene regel verklaart bijna alles wat verderop komt.
Voordelen van een lucht-water warmtepomp
Waarom dit type in de meeste woningen de logische keus is:
De bron is overal. Je hebt geen tuin, geen boring en geen vergunning nodig, want de buitenlucht is er altijd. Daarmee past dit type op vrijwel elke kavel.
Eén toestel verwarmt je huis en maakt je warme water. Je gasketel kan er in één keer uit, in plaats van in twee stappen.
Het rendement ligt ver boven dat van een cv-ketel. Uit een kilowattuur stroom komt drie tot vier kilowattuur warmte, waar een ketel altijd onder de één blijft.
Hij kan in de zomer koelen. Met vloerverwarming haal je daar geen airco-effect mee, maar een paar graden verschil op een warme dag merk je wel.
De aanleg blijft beperkt. Een buitenunit plaatsen, leidingen doortrekken en inregelen. Er hoeft niets de grond in en de tuin blijft heel.
In de praktijk zien we dat de winst niet in het merk zit maar in de aanvoertemperatuur. Een goed ingeregelde pomp op 35 graden verslaat een duurder toestel dat op 50 graden moet draaien.
Lucht-water, water-water of bodem
De naam zegt waar de warmte vandaan komt en waar hij naartoe gaat. Bij een lucht-water pomp komt de warmte uit de buitenlucht en gaat hij naar het water van je verwarming. Bij een water-water pomp komt de warmte uit grondwater, dat via een put wordt opgepompt en na afkoeling weer terug de grond in gaat. Een bodemwarmtepomp haalt de warmte uit een gesloten lus in de grond.
Water-water en bodem hebben een stabielere bron en daardoor een hoger rendement, maar ze vragen een boring, een geschikte ondergrond en een melding of vergunning. Voor een gemiddelde bestaande woning valt die afweging bijna altijd uit op lucht-water: geen grondwerk, en het rendement is ruim voldoende zodra je huis op lage temperatuur kan draaien.
Monoblock of split
Er zijn twee uitvoeringen, en het verschil zit in waar de koeltechniek zit.
Bij een monoblock zit alle techniek in de buitenunit. Door het huis loopt alleen cv-water, geen koudemiddel. Dat maakt de installatie eenvoudiger en er is geen F-gassencertificaat nodig voor de koudemiddelkant, omdat die volledig in het toestel is afgevuld. Een aandachtspunt is dat er waterleidingen naar buiten lopen, die tegen bevriezing beschermd moeten zijn.
Bij een split zit een deel van de techniek binnen en loopt er koudemiddel tussen de binnen- en buitenunit. Dat vraagt een gecertificeerde installateur voor het aansluiten en vullen. Een split kan bij sommige situaties gunstiger uitpakken qua leidingwerk en prestatie. In de praktijk kiezen we op basis van de indeling van de woning, de afstand tot een geschikte binnenopstelling en de bevriezingsrisico's, niet op basis van een vaste voorkeur.
| Kenmerk | Monoblock | Split |
|---|---|---|
| Koeltechniek | volledig in de buitenunit | verdeeld over binnen en buiten |
| Koudemiddel in huis | nee, alleen cv-water | ja, tussen binnen en buiten |
| F-gassencertificaat | niet nodig voor de koudemiddelkant | wel nodig |
| Aandachtspunt | waterleiding naar buiten tegen bevriezing | leidingwerk en plek van de binnenunit |
Werkt hij in mijn huis
Dit is de vraag die er echt toe doet. Drie dingen bepalen het antwoord: je isolatie, je afgiftesysteem en het gekozen vermogen.
Isolatie eerst. De pomp werkt op lage temperatuur, en dat kan alleen als je huis de warmte vasthoudt. In een slecht geisoleerd huis moet de pomp op een hogere temperatuur stoken, en dan zakt het rendement. In de praktijk zien we dat mensen een warmtepomp kopen voor een huis dat er nog niet klaar voor is, en dan valt de besparing tegen. Begin bij de schil.
Dan het afgiftesysteem. Vloerverwarming is ideaal, want dat werkt van nature op lage temperatuur, rond de 35 graden. Heb je radiatoren, dan kan het nog steeds, mits ze groot genoeg zijn om met een aanvoer van 45 tot 55 graden voldoende af te geven. Bij woningen uit de jaren zeventig en tachtig zien we vaak dat de meeste radiatoren voldoen na een goede isolatieslag, en dat alleen de krapste vervangen hoeft. Je hoeft dus niet altijd het hele huis om te bouwen.
En het vermogen. Een te zware pomp schakelt te vaak aan en uit en slijt sneller. Een te lichte haalt het niet op koude dagen. Het juiste vermogen bepaal je met een warmteverliesberekening, niet met een vuistregel op vierkante meters.
Verbruik en rendement
Het stroomverbruik schat je het eenvoudigst vanuit je huidige gasverbruik. Een kuub gas levert ongeveer 9 kilowattuur warmte. Verbruik je 1.200 kuub per jaar, dan is dat zo'n 10.800 kilowattuur warmte. Een warmtepomp met een SCOP van 3,5 heeft daar ongeveer 3.000 kilowattuur stroom voor nodig. Ligt de SCOP door lage aanvoertemperaturen op 4,5, dan zakt dat naar rond de 2.400 kilowattuur.
Wat het verbruik in de praktijk bepaalt is opnieuw de aanvoertemperatuur. Elke graad lager scheelt. Daarom kijken we bij de keuze naar het seizoensrendement bij de temperatuur die jouw huis nodig heeft, en niet naar een getal op het typeplaatje. Een deel van dat verbruik kun je zelf opwekken met zonnepanelen, al draait de pomp het hardst in de winter, wanneer de panelen het minst opbrengen.
Geluid en plaatsing
Het geluid komt uit de buitenunit: de ventilator en de compressor. Een moderne unit zit dichtbij in de orde van 35 tot 55 decibel, en in de nachtstand een paar decibel lager. Met een goede plaatsing is dat in de praktijk bijna altijd op te lossen. Voor de erfgrens gelden geluidsnormen, en een goede installateur rekent vooraf uit of de gekozen plek daarbinnen blijft.
We zetten de unit op trillingsdempers, houden afstand tot slaapkamerramen en de erfgrens, en gebruiken zo nodig de nachtstand. Wanneer wij installaties controleren waar over geluid geklaagd wordt, blijkt het probleem bijna altijd de plaatsing, niet de pomp zelf.
Onderhoud en levensduur
Een lucht-water warmtepomp gaat bij goed gebruik vijftien jaar of langer mee. Het onderhoud is beperkt: filters schoonhouden, het systeem gevuld en op druk houden en periodiek een controle. Een pomp die op het juiste vermogen is bemeten en netjes is ingeregeld, schakelt rustiger en gaat daardoor langer mee. Dat inregelen is geen bijzaak; het is vaak het verschil tussen een tegenvallende en een zuinige installatie.
Veelgemaakte fouten uit de praktijk
Wat wij regelmatig tegenkomen:
De pomp is gekozen zonder het huis door te rekenen, waardoor het vermogen niet klopt.
Het afgiftesysteem is niet ingeregeld, waardoor sommige ruimtes koud blijven en de aanvoertemperatuur onnodig hoog staat.
Er is niet geisoleerd voordat de pomp erin ging, waardoor het rendement tegenvalt.
De buitenunit staat op een verkeerde plek, waardoor er geluidsklachten ontstaan.
Deze vier verklaren bijna alle tegenvallende resultaten. Geen daarvan ligt aan de warmtepomp zelf; ze liggen aan de voorbereiding en de installatie.
Past een warmtepomp bij jóuw woning?
Of een warmtepomp geschikt is en welk vermogen je nodig hebt, blijkt uit een warmteverliesberekening van je woning. Dat doen we in een onafhankelijk energieadvies, met een concreet plan als resultaat.
Vraag je energieadvies aan · €250Veelgestelde vragen
Werkt een lucht-water warmtepomp in een oud huis?
Vaak wel, mits je isoleert en het afgiftesysteem geschikt maakt voor lage temperatuur, zo'n 45 tot 55 graden. Bij oudere woningen is soms een hybride opzet een praktische tussenstap.
Kan ik mijn radiatoren houden?
Vaak wel, als ze groot genoeg zijn voor de lagere aanvoertemperatuur. Soms vervangen we alleen de krapste radiatoren in plaats van het hele huis om te bouwen naar vloerverwarming.
Kan ik douchen met een lucht-water warmtepomp?
Ja, die maakt naast verwarming ook je warme tapwater, meestal met een ingebouwd of los voorraadvat. Het vat warmt langzamer op dan een gasketel, dus de inhoud moet bij je gezin passen. Voor de wekelijkse opwarming tegen legionella zit er een elektrisch element bij.
De complete warmtepomp-checklist
In elf punten zie je of jouw woning klaar is voor een warmtepomp: isolatie, afgifte, plek voor de unit, subsidie en meer. Laat je e-mail achter, dan sturen we de checklist toe.